Una utopía americana. Por Frederick Jameson. Verso books, 2016

Imagen de la película Volver a la utopía. Ver página 2.

Utopías cotidianas


Existe oposición política en las instituciones existentes y en la vida cotidiana, cree Frederick Jameson. 

escritor independiente.
Correo Electrónico: kjetilroed@gmail.com
Publicado: 15 de diciembre de 2016
Una utopía americana

Una de las cosas que será interesante ver ahora en el futuro es cómo los demócratas, y aún más la izquierda, se movilizan contra las mentiras y odian la propaganda del populismo de derecha. Ya lo vemos en la revista N + 1, con sede en Nueva York, que en el último número llena los medidores de brecha con una larga reflexión tras otra, pero también The New Yorker, The Atlantic y The Nation giran en dirección a la izquierda después de la política y la decadencia ética alcanzó su etapa madura La gran fiesta antigua.

También fue una movilización tal que Slavoj Zizek se puso todas las cartas cuando declaró a principios de otoño que brindaría su apoyo a Trump si él hadde vært amerikaner. Grunnen til dét var selvsagt ikke at den slovenske filosofen hadde så sans for Trumps raljeringer, men fordi utnevnelsen av et så usympatisk, narsissistisk kjendisvesen til president ville kunne «få ting til å skje» i det oligarkiske partisystemet som har kuppet politikken i USA. Zizek er nok vel optimistisk – og i overkant populistisk selv, når han lefler med fienden på denne måten – men sikkert er det i hvert fall at om ikke folk kommer på banen med andre ideer enn dem Trump & Co forfekter, er den amerikanske drømmen på svært vikende front.

Parte de la movilización también incluirá volver a los clásicos: Keynes, Smith, Marx, pero también los descendientes de este último: Antonio Gramsci, los pensadores profesionales de la Escuela de Frankfurt y Frederick Jameson.

Clásico fresco. Ensayo de Jameson En la utopía americana Es un gran comienzo para el trabajo de movilización. Es nuevo, el texto fue originalmente una conferencia que Jameson dio en 2014, y es uno de los postmarxistas más centrales y actuales detrás de él, con una frase teórica que separa los espíritus académicos (aunque el texto no es exactamente fácil de leer). Particularmente agradable es el nuevo lanzamiento, que, además del texto original de Jameson, incluye varias reflexiones de otros pensadores sobre el ensayo (incluidos Zizek y el marxista japonés Kojin Karatani).

¿Por qué deberíamos leer En la utopía americana? Hva er det Jameson påpeker som gjør det han skriver så egnet som oppstart for mobiliseringsarbeid for venstresiden? Vel – for det første, at utopien ikke fremstilles som en fantasi langt der fremme, men som et element av den konkrete sosiale virkeligheten. Vår kontakt med det utopiske karakteriseres ikke lenger av den kollektive frigjøringen, men heller av elementer av håp, og dermed forandring, i våre umiddelbare omgivelser, sier Jameson. Denne tanken har han fra filosofen Ernst Bloch, som i El principio de esperanza (opprinnelig publisert i tre bøker i 1954, 1955 og 1959) nettopp forsøkte å bringe utopitanken ned på jorda og i kontakt med livsnær oppmerksomhet for det som kan forandres.

En la utopía americana er en fin begynnelse i mobiliseringsarbeidet til venstresiden mot høyrepopulismen.

Utopisk potensial. For Jameson er den kommunistiske ideen om revolusjon utdatert på de fleste plan, men heller ikke den reformistiske varianten kjent som sosialdemokratiet fungerer optimalt – spesielt fordi den er utsatt for korrupsjon og så byråkratisert og sammensatt at enhver type motstand eller regulering vil bli uklar og vanskelig å justere på plass.

Men så finnes det en tredje mulighet, mener Jameson, nemlig «dobbel makt». Dette begrepet, som han har fra Lenin, betyr rett og slett en «stat i staten», altså et system som griper inn i hverdagslivet til folk, direkte eller indirekte. Jameson nevner et utall eksempler – ikke uten humor – på eksisterende institusjoner som kan være et slikt trojansk statsutkast: mafiaen, posten, nettleverandører. Det eksemplet han faller ned på, er nok overraskende for en del: militæret. Det er militæret som, mener han, vil være det mest effektive organet for å utfordre en korrupt stat. Alle institusjonene har til felles at de allerede i en eller annen form er innflettet i den sosiale virkeligheten fra før, og dermed lettere kan aktiveres som organ for revolusjonær handling.

Spesielt effektive vil slike alternative, eller potensielle, utfordrere til staten være hvis de kan knytte befolkningen sammen rundt en fetisj som allerede eksisterer, hevder den amerikanske filosofen: uavhengighetserklæringen, menneskerettighetene eller – hvorfor ikke – Snorres kongesagaer.

Intime frigjøringer. I essayet har vi en intimitet, eller en forestilling, om det utopiske som noe vi allerede befinner oss i, som er helt nødvendig. Å se andre muligheter, andre måter å organisere seg på, med utgangspunkt i eksisterende institusjoner, er en åpenbart interessant tankemodell. Det trenger ikke være det militære – jeg er ikke enig med Jameson på dette punktet – men å gjøre bruk av eksisterende institusjoner for å vekke opp en kollektiv fantasi i hverdagen, er verdt å tenke nærmere over.

Her ser vi også tydelig linken til Ernst Bloch på et mer utarbeidet systemisk nivå, for det Jameson er opptatt av, er forskjellige former for institusjoner eller organiserte praksiser som utgjør, eller kan utgjøre, en kjerne for hvordan sivilsamfunnet fungerer – og dermed også, gjennom sine hverdagslige tjenester og tjenestemenn, kan utfordre en korrupt stat.

La oss si en Trump-stat, for å komme inn på innledningssporet igjen. Om vi forfølger denne tanken videre, får det utopiske retning og form mer av din evne til å alliere deg med dem som allerede finnes rundt deg, enn av å finpusse på noen kollektive fantasier om frigjøring.

Militæret vil være det mest effektive organet for å utfordre en korrupt stat, mener Jameson.

Mange vil oppfatte Jamesons forslag om dobbel makt som provoserende – og flere i kommentarene til artikkelen er uenige – men poenget her er hvordan Jameson planter inn et høyst potent begrep om utopi som bryter med den klassiske, kollektive frigjøringsmodellen og stilles inn på en frigjort tilstand. Dét er ikke noe dumt sted å starte.

 

Se også Espen Hammers essay om Thomas Mores bok Utopía.

Suscripción NOK 195 trimestre